Türkiye İçin Korkutan Uyarı: Yaklaşık 6 Milyon Konut Deprem Riski Altında

Türkiye’de deprem güvenliğiyle ilgili dikkat çeken bir uyarı geldi. TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası Adana Şube Başkanı Hıdır Çak, Türkiye genelinde aktif olarak kullanılan yaklaşık 26 milyon konuttan 6-7 milyonunun risk havuzunda bulunabileceğini belirterek, bu yapıların vakit kaybedilmeden incelenmesi gerektiğini söyledi.

Çak, bina yaşının tek başına deprem güvenliğini belirleyen bir ölçüt olmadığını vurgularken, özellikle belirli dönemlerde inşa edilen çok katlı yapıların ön inceleme ve deprem performans analizlerinden geçirilmesi gerektiğini ifade etti.

Türkiye’de Yaklaşık 36 Milyon Konut Bulunuyor

TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası Adana Şube Başkanı Hıdır Çak, Türkiye’deki yapıların mevcut durumuna ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Türkiye’de bina yaşına ilişkin son kapsamlı çalışmanın 2021 yılında TÜİK tarafından gerçekleştirildiğini belirten Çak, bu verilerin üzerine son 5 yılda inşa edilen yeni yapıların da eklenmesiyle ülke genelinde yaklaşık 36 milyon konut bulunduğunu ifade etti.

Ancak bu konutların tamamının aktif olarak kullanılmadığını belirten Çak, bazı konutların boş olduğunu, bazılarının ikinci veya üçüncü konut olarak kullanıldığını, bir bölümünün ise satış aşamasında bulunduğunu söyledi.

Çak’a göre aktif olarak kullanılan konut sayısı yaklaşık 26 milyon seviyesinde.

Türkiye’de Ortalama Bina Yaşı 25

Hıdır Çak, bina yaşıyla ilgili değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:

“Türkiye'de bina yaşının hesaplanması ile ilgili en son çalışma 2021 yılında TÜİK tarafından yapıldı. Bu verilerin üzerine biz İnşaat Mühendisleri Odası olarak son 5 yılda yapılan yeni binalarımızı da eklediğimiz zaman Türkiye genelinde 36 milyon konut olduğunu, yaklaşık 26 milyon konutun ise aktif olarak kullanıldığını görüyoruz.”

Çak, mevcut veriler üzerinden Türkiye’de ortalama bina yaşının yaklaşık 25 olarak ortaya çıktığını belirtti.

Bina Yaşı Tek Başına Güvenlik Ölçütü Değil

Hıdır Çak, bir binanın yalnızca yaşına bakılarak güvenli veya riskli olduğuna karar verilemeyeceğinin altını çizdi.

Özellikle 1980-2000 yılları arasında inşa edilen çok katlı yapıların risk açısından değerlendirilmesi gerektiğini belirten Çak, yaklaşık 6-7 milyon konutun risk havuzunda bulunduğunu ifade etti.

Çak, konuyla ilgili şu açıklamayı yaptı:

“Bu kriterlere göre yaklaşık 6-7 milyon konutun risk havuzunda bulunduğu görünüyor. Dolayısıyla Türkiye'deki risk havuzunda bulunan 6 milyon civarındaki konutun incelenmesini, risk analizlerinin yapılmasını, gerekirse deprem performans analizleriyle beraber binaların risk durumlarının çıkarılmasını bekliyoruz.”

Bina yaşının doğrudan güvenlik göstergesi olmadığını yineleyen Çak, ancak bazı yapı özelliklerinin risk konusunda önemli ipuçları verebileceğini söyledi.

Çak, özellikle binanın 1998 deprem yönetmeliğinden önce yapılmış olması, 1975 deprem yönetmeliğine göre inşa edilmesi, çok katlı olması, betonun elle dökülmesi ve binada çok ağır çıkmalar bulunması gibi özelliklerin risk açısından dikkate alınması gerektiğini belirtti.

Risk Havuzundaki Binalara Ön İnceleme Yapılmalı

Risk grubunda olduğu değerlendirilen konutlarda ilk aşamada ön inceleme yapılması gerektiği ifade edildi.

Hıdır Çak, yapıların durumunun belirlenmesi için çeşitli teknik çalışmaların gerçekleştirilmesi gerektiğini belirterek şu ifadeleri kullandı:

“Risk havuzunda bulunan bu konutlar için ilk olarak ön incelemeler yapılmalıdır. Karot, profometre gibi birtakım çalışmaların ardından laboratuvarda elde edilen verilerle birlikte bilgisayar ortamında bir modelleme çıkarılmalı, bu modellemeyle deprem performans analizleri ölçülmelidir.”

Bu çalışmalar sonucunda binanın deprem performansının ortaya çıkarılması ve risk durumunun teknik olarak belirlenmesi hedefleniyor.

Riskli Binalar Güçlendirilecek Veya Yenilenecek

Yapılan inceleme ve analizler sonucunda riskli olduğu belirlenen binalar için farklı seçenekler gündeme gelecek.

Çak, riskli çıkan yapıların öncelikle güçlendirilmesi gerektiğini belirtti. Ancak güçlendirme maliyetinin çok yüksek olması halinde binanın yıkılarak yeniden yapılması gerektiğini ifade etti.

Çak açıklamasında şu ifadeleri kullandı:

“Sonuç riskli çıkarsa bina ya güçlendirilmeli ya da güçlendirme maliyeti çok yüksek çıkarsa yıkılmalı ve yeniden yapılmalıdır.”

Ada Ve Mahalle Bazlı Kentsel Dönüşüm Önerisi

Riskli yapıların tek tek değil, aynı bölgede yoğun şekilde bulunması halinde ise daha kapsamlı bir planlama yapılması gerektiği belirtildi.

Hıdır Çak, çok sayıda riskli binanın aynı ada veya mahallede bulunması durumunda bölgenin kentsel dönüşüm alanı ilan edilerek yeniden planlanması ve yapılaşmanın yeniden gerçekleştirilmesi gerektiğini söyledi.

Çak’ın önerdiği yaklaşım kapsamında yalnızca tek bir binanın güvenli hale getirilmesi yerine, riskli yapıların yoğun olduğu bölgelerin bütüncül şekilde ele alınması amaçlanıyor.

Türkiye genelinde yaklaşık 6 milyon konutun risk havuzunda bulunduğuna ilişkin değerlendirmeler doğrultusunda, yapıların ön incelemelerden geçirilmesi ve gerekli görülmesi halinde deprem performans analizlerinin yapılması çağrısı yapılıyor.