Türkiye'de İstiyordu: F-35’lere Zam Yapıldı

Dünyanın en gelişmiş savaş uçakları arasında gösterilen F-35'in birim maliyeti, seri üretimde önemli sayıda teslimat gerçekleştirilmesine rağmen yeniden yükseldi. Üretimin 15. yılında olan F-35 programında bugüne kadar 1.350'den fazla uçak teslim edilirken, maliyetlerdeki artış dikkat çekti.

2025 yılında 191 uçakla teslimat rekoru kırılmasına rağmen yeni üretim partilerinde fiyatların yükselmesi, F-35'in maliyet yapısına ilişkin tartışmaları yeniden gündeme getirdi.

F-35’lerin Yeni Üretim Partilerinde Fiyat Arttı

Defense Express ve Air & Space Forces Magazine'de yayımlanan analizlerde, Pentagon'un F-35 uçaklarını müttefik ülkelere kıyasla daha düşük görünen maliyetlerle tedarik ettiği belirtildi.

Maliyet artışının özellikle 18. ve 19. üretim partilerinde daha belirgin hale geldiği aktarıldı.

Yeni dönemde standart F-35A modelinin tamamen operasyonel ve “uçuşa hazır” fiyatı yüzde 11,5 artarak 92 milyon dolara yükseldi.

Diğer F-35 modellerindeki yeni fiyatlar ise şöyle oldu:

• F-35A: 92 milyon dolar

• F-35B: 121,4 milyon dolar

• F-35C: 110,8 milyon dolar

Dikey kalkış ve iniş kabiliyetine sahip F-35B'nin fiyatı 121,4 milyon dolara yükselirken, uçak gemilerinde kullanılabilen F-35C'nin maliyeti 110,8 milyon dolar seviyesine çıktı.

Müttefik Ülkeler İçin Maliyet 200 Milyon Dolara Çıkabiliyor

Analizlerde dikkat çekilen önemli noktalardan biri de F-35'in açıklanan taban fiyatları ile yabancı ülkelere sunulan kapsamlı paketlerin toplam maliyetleri arasındaki fark oldu.

ABD yönetiminin kendi tedarik süreçlerinde bazı kritik parçaların ayrı bütçelendirilmesi, uçağın temel maliyetinin daha düşük görünmesine neden olabiliyor.

Bu nedenle müttefik ülkelerin ödediği toplam tutarın, kapsamlı paketler dahil edildiğinde uçak başına 200 milyon dolara kadar ulaşabildiği belirtiliyor.

Motor Ve Radar Ayrı Tedarik Edilebiliyor

ABD ordusunun F-35 tedarik sözleşmelerinde bazı kritik bileşenlerin ayrı bütçelendirilmesi, uçağın yalnızca gövde maliyetinin daha düşük görünmesine yol açıyor.

F-35'te kullanılan;

• Pratt & Whitney üretimi F135 motorları,

• Northrop Grumman tarafından geliştirilen gelişmiş radar sistemleri

ABD yönetiminin yürüttüğü bağımsız tedarik süreçleri kapsamında temin edilerek uçağa entegre ediliyor.

Bu durum, ABD'nin açıkladığı temel uçak maliyeti ile başka ülkelerin satın alma kapsamında ödediği toplam paket bedelinin doğrudan karşılaştırılmasını zorlaştırıyor.

Yabancı Ülkelere Satışlarda Kapsamlı Paket Sunuluyor

Müttefik ülkelere yönelik ihracat sözleşmelerinde maliyet kapsamının daha geniş olduğu belirtiliyor.

“Paket” anlaşmalarında yalnızca savaş uçağının kendisi yer almıyor. Anlaşmalar kapsamında;

• Pilot eğitimi,

• Bakım personeli eğitimi,

• Yedek parça tedariki,

• Hangar ekipmanları,

• Üs altyapısı ekipmanları,

• Kapsamlı mühimmat paketleri

gibi çok sayıda kalem de bulunabiliyor.

Bu nedenle yabancı ülkelerin ödediği toplam sözleşme tutarı, yalnızca F-35'in birim fiyatının oldukça üzerine çıkabiliyor.

Çekya’nın F-35 Anlaşması Dikkat Çekiyor

Son yıllardaki örneklerden biri olarak Çek Cumhuriyeti'nin 2023 yılında yaptığı F-35 anlaşması gösterildi.

Çekya ile yapılan anlaşma kapsamında 24 adet F-35 için sözleşme imzalandı.

2029 yılında teslim edilmesi planlanan uçakların, anlaşma kapsamındaki tüm unsurlar dikkate alındığında uçak başına maliyetinin 208,3 milyon dolar olarak açıklandığı aktarıldı.

Bu rakam, F-35'in yalnızca uçak bedeli ile kapsamlı ihracat paketinin toplam maliyeti arasındaki farkı ortaya koyan dikkat çekici örneklerden biri oldu.