SGK Uzmanı Açıkladı: Fazla Mesai Emekli Maaşını Nasıl Etkiliyor?

Çalışma hayatında fazla mesai uygulamaları, hem çalışanların ücret hakları hem de emeklilik açısından önemini koruyor. Türkiye Gazetesi yazarı ve SGK Uzmanı İsa Karakaş, İş Kanunu'nda yer alan fazla çalışma hükümlerini değerlendirerek çalışanların dikkat etmesi gereken önemli ayrıntıları paylaştı.

Karakaş'ın değerlendirmelerine göre, fazla mesai ödemeleri belirli şartlar altında ileride bağlanacak emekli aylığının hesaplanmasında dikkate alınırken, kıdem tazminatı hesabında ise farklı bir uygulama bulunuyor.

Fazla Mesai Haftalık Çalışma Süresine Göre Hesaplanıyor

İş Kanunu'na göre fazla çalışma hesabı günlük çalışma süresine değil, haftalık çalışma süresine göre yapılıyor.

Mevzuata göre haftalık yasal çalışma süresi 45 saat olarak uygulanıyor. İşverenler, işin niteliğine göre çalışma saatlerini haftanın günlerine farklı şekilde dağıtabiliyor. Ancak haftalık toplam çalışma süresinin 45 saati aşması durumunda fazla çalışma hükümleri devreye giriyor.

Fazla Mesai Kıdem Tazminatına Dahil Edilmiyor

İsa Karakaş'ın değerlendirmesine göre fazla mesai, süreklilik göstermeyen (arızi) bir çalışma niteliğinde kabul edildiği için işten ayrılırken hesaplanan kıdem tazminatına dahil edilmiyor.

Buna karşılık, fazla mesai karşılığında yapılan ücret ödemelerinin emekli aylığının hesaplanmasında dikkate alınabildiği belirtiliyor. Karakaş, bu durumun uzun vadede daha yüksek emekli maaşı alınmasına katkı sağlayabileceğini ifade ediyor.

Fazla Sürelerle Çalışma ile Fazla Çalışma Arasındaki Fark

Çalışanların en sık karıştırdığı konulardan biri de "fazla sürelerle çalışma" ile "fazla çalışma" arasındaki fark.

Buna göre;

İş sözleşmesinde haftalık çalışma süresi 45 saatin altında belirlenmişse (örneğin 40 saat), 45 saate kadar yapılan ilave çalışmalar fazla sürelerle çalışma olarak değerlendiriliyor.
Haftalık 45 saati aşan çalışmalar ise doğrudan fazla çalışma (fazla mesai) kapsamında yer alıyor.

Fazla Mesai Ücreti Nasıl Hesaplanıyor?

Karakaş'ın verdiği örneklere göre;

Haftalık çalışma süresi sözleşmeyle 40 saat olarak belirlenen bir işyerinde, haftada 44 saat çalışan işçinin ilave 4 saati, fazla sürelerle çalışma sayılıyor ve yüzde 25 zamlı ücret ödeniyor.
Haftalık çalışma süresi 45 saat olan bir işyerinde 47 saat çalışan işçinin 45 saati aşan 2 saatlik çalışması ise fazla mesai kapsamında değerlendirilerek yüzde 50 zamlı ücretle hesaplanıyor.

Ücret Yerine Serbest Zaman Kullanılabiliyor

İş Kanunu, çalışanlara fazla mesai ücretini almak yerine serbest zaman kullanma hakkı da tanıyor.

Bu kapsamda;

Her 1 saat fazla çalışma karşılığında 1 saat 30 dakika,
Her 1 saat fazla sürelerle çalışma karşılığında ise 1 saat 15 dakika

serbest zaman kullanılabiliyor.

Kazanılan serbest zamanın 6 ay içinde, ücrette herhangi bir kesinti yapılmadan ve aralıksız şekilde kullandırılması gerekiyor. Ayrıca bu izinlerin resmi tatil veya haftalık izin günlerine denk getirilemeyeceği belirtiliyor.

Bazı İşlerde Fazla Mesai Yasak

İş Kanunu'nda bazı iş kolları ve çalışan grupları için fazla mesai yapılmasına izin verilmiyor.

Fazla mesai yaptırılamayan işlerden bazıları şunlar:

Sağlık kuralları gereği günde en fazla 7,5 saat çalışılması gereken riskli işler,
Maden ocakları,
Tünel inşaatları,
Kanalizasyon çalışmaları,
Yer altı ve su altı faaliyetleri,
Gece vardiyasında yürütülen bazı çalışmalar.

Kimlere Fazla Mesai Yaptırılamıyor?

Kanun kapsamında aşağıdaki çalışan gruplarına fazla mesai yaptırılamıyor:

18 yaşını doldurmamış işçiler,
Sağlık durumunun uygun olmadığını sağlık raporuyla belgeleyen çalışanlar,
Gebe çalışanlar,
Yeni doğum yapmış kadın çalışanlar,
Emziren anneler,
Kısmi süreli (part-time) iş sözleşmesiyle çalışanlar.