Enerji Krizi Ve Sevkiyat Sorunları Gübre Fiyatlarını Uçurdu: Küresel Gıda Riski Büyüyor

Orta Doğu’da artan jeopolitik gerilim, küresel tarımın en kritik girdilerinden biri olan gübrede ciddi bir krizi tetikledi. Özellikle Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyatların büyük ölçüde aksaması, gübre arz zincirinde teknik ve lojistik sorunlara yol açtı.

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları ile başlayan süreçte, bölgedeki tanker trafiğinin büyük ölçüde durması küresel piyasaları doğrudan etkiledi. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), tanker hareketliliğindeki sert düşüşün küresel gıda güvenliği açısından “sistematik bir şok” oluşturduğunu açıkladı.

GÜBRE ÜRETİMİ DURMA NOKTASINA GELDİ

Enerji arzında yaşanan daralma ve doğal gaz fiyatlarındaki yükseliş, gübre üretimini doğrudan etkiledi. Gübre maliyetlerinin yüzde 80 ila 90’ının doğal gazdan kaynaklanması, üretim tesislerini ciddi şekilde zorladı.

Katar’daki LNG ve üre tesislerinde üretimin durdurulması domino etkisi yaratarak Hindistan ve Bangladeş’teki birçok gübre fabrikasında üretimin kesilmesine neden oldu. Bu gelişmeler, küresel tarım üretimini doğrudan tehdit eder hale geldi.

FİYATLAR YÜZDE 56 ARTTI

Emtia piyasaları arz daralmasına sert tepki verdi. Şubat sonunda ton başına 482 dolar seviyesinde olan üre fiyatları, mart sonunda yaklaşık yüzde 56 artarak 750 dolara ulaştı.

Uzmanlar, krizin devam etmesi halinde azotlu gübre fiyatlarının iki katına çıkabileceği, fosfat fiyatlarının ise yüzde 50’den fazla artabileceği uyarısında bulunuyor. Bu durumun tarım sektöründe “yönetilemez maliyetler” oluşturabileceği ifade ediliyor.

TEDARİK ZİNCİRİNDE YÜZDE 33 DARALMA

Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıkların küresel gübre tedarikinde yaklaşık yüzde 33’lük daralmaya yol açtığı tahmin ediliyor. Körfez Bölgesi’nden yapılan yıllık 22 milyon tonluk üre ihracatı neredeyse durma noktasına geldi.

Küresel üre arzının yaklaşık yüzde 46’sının bu bölgeden sağlanması, yaşanan krizin etkisini daha da büyütüyor.

REKOLTE VE GIDA FİYATLARI RİSK ALTINDA

Kuzey Yarımküre’de devam eden bahar ekim sezonunun bu krize denk gelmesi, tarımsal üretim açısından kritik bir döneme işaret ediyor. ABD’de gübre stoklarının mevsim ortalamasının yüzde 25 altına düşmesi, üreticileri zor kararlarla karşı karşıya bıraktı.

Çiftçiler ya yüksek maliyetle gübre tedarik edecek ya da daha düşük verimle üretim yapmayı göze alacak. Her iki senaryonun da küresel gıda fiyatlarını yukarı çekmesi bekleniyor.

BÜYÜK ÜRETİCİLER ZORLANIYOR

Hindistan gübre ihtiyacının yüzde 40’tan fazlasını bölgeden karşılarken, Brezilya soya üretimi için kritik olan gübrenin yarısını Hürmüz hattına bağlı olarak temin ediyor. Bangladeş’te ise enerji krizi nedeniyle üretim tamamen aksadı.

Afrika’da ise Somali, Kenya ve Sudan gibi ülkelerde gıda güvenliği riskinin daha da derinleşmesinden endişe ediliyor.

KÜRESEL GIDA KRİZİ UYARISI

FAO Başekonomisti Maximo Torero, mevcut krizin enerji boyutunu aşarak küresel tarım sistemini felç etme noktasına geldiğini belirtti. Krizin kısa sürede sona erse bile etkilerinin 2-3 ay devam edebileceği ifade edildi.

Uzmanlara göre, gübre ve enerji maliyetlerindeki eş zamanlı artış, çiftçileri “çifte şok” ile karşı karşıya bırakırken, buğday, pirinç ve mısır üretiminde ciddi düşüşlere yol açabilir.