100 Yıllık Araştırma Ortaya Koydu: İstanbul, Ankara Ve İzmir'de Sıcaklık Eskisi Gibi Olmayacak

İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ), Samsun Üniversitesi (SAMÜ) ve Missouri Üniversitesi'nden bilim insanlarının ortak yürüttüğü araştırma, Türkiye'nin en büyük üç kentinde sıcak ve soğuk hava dalgalarının uzun yıllara yayılan değişimini ortaya koydu.

Araştırmada, SAMÜ Havacılık ve Uzay Bilimleri Fakültesi İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Veli Yavuz ile Araştırma Görevlileri Yiğitalp Kara ve Ebrar Öztürk tarafından İstanbul, Ankara ve İzmir'deki yaklaşık 60 ila 100 yıllık meteorolojik gözlem verileri incelendi.

Çalışmada, üç kentte yer alan 15 meteoroloji istasyonunun günlük en yüksek ve en düşük sıcaklık verileri analiz edildi. Başlangıç tarihleri istasyona göre değişmekle birlikte gözlem serileri 1926-2024 dönemini kapsarken, bazı istasyonlarda yaklaşık 100 yıllık ölçümler değerlendirildi.

Sıcak Hava Dalgalarında Belirgin Artış Tespit Edildi

Araştırmaya göre incelenen 15 istasyonun 11'inde sıcak hava dalgalarının sayısı istatistiksel olarak anlamlı düzeyde arttı. Buna karşılık hiçbir istasyonda sıcak hava dalgalarında anlamlı bir azalma belirlenmedi.

İstanbul'daki beş meteoroloji istasyonunun tamamında sıcak hava dalgalarının sıklığında dikkat çekici artış görüldü. En güçlü yükselişlerden bazıları Sarıyer ve Şile istasyonlarında kaydedildi.

Ankara'da en belirgin artış Polatlı'da gözlenirken, bunu Nallıhan ve Esenboğa Havalimanı izledi.

İzmir'de ise en yüksek artış Selçuk ve Bergama istasyonlarında tespit edildi. Ödemiş'te sıcak hava dalgalarında artış eğilimi görülmesine rağmen, bu değişim yüzde 95 güven düzeyinde istatistiksel olarak anlamlı bulunmadı.

Araştırmada sıcak hava dalgalarının istasyonlara göre her 10 yılda yaklaşık 0,14 ile 0,78 olay arasında arttığı belirlendi.

Soğuk Hava Dalgaları Azalma Eğilimi Gösterdi

Çalışma sonuçlarına göre soğuk hava dalgaları ise istasyonların büyük bölümünde azalma eğilimi gösterdi. İncelenen hiçbir istasyonda soğuk hava dalgası sayısında istatistiksel olarak anlamlı artış tespit edilmedi.

En belirgin azalmalar İstanbul'da Kadıköy Rıhtım ve Florya, İzmir'de ise Selçuk ve İzmir Bölge istasyonlarında görüldü.

Araştırmaya göre soğuk hava dalgalarının azalma hızı istasyonlara bağlı olarak her 10 yılda yaklaşık 0,17 ile 0,59 olay arasında değişti.

Bunun yanında incelenen tüm istasyonlarda yıllık ortalama sıcaklıkların da istatistiksel olarak anlamlı şekilde yükseldiği belirlendi.

Yıllık ortalama sıcaklıklardaki artışın her 10 yılda yaklaşık 0,20 ile 0,50 derece arasında değiştiği hesaplanırken, en güçlü ısınma eğilimleri Selçuk ve Polatlı istasyonlarında görüldü.

Aşırı Sıcaklar Sonbahar Aylarına Kadar Uzuyor

Araştırmada sıcak hava dalgalarının büyük ölçüde yaz aylarında yaşandığı ancak sonbahar döneminde de görülmeye başladığı ifade edildi. Bu durumun, aşırı sıcak dönemlerinin geçiş mevsimlerine doğru genişlediğini gösterdiği belirtildi.

Soğuk hava dalgalarının ise ağırlıklı olarak kış aylarında görüldüğü, ilkbahar ve sonbaharda daha az sayıda yaşanmasının riskin tamamen ortadan kalkmadığını ancak azaldığını ortaya koyduğu aktarıldı.

Çalışmada sıcak ve soğuk hava dalgalarının büyük bölümünün 3 ila 7 gün sürdüğü, bunun yanında 10 günü aşan, daha düşük olasılıklı ancak etkisi yüksek uzun süreli olayların da yaşandığı tespit edildi.

Şehirlerin İklim Özellikleri Farklı Sonuçlar Ortaya Koydu

Araştırmada Ankara'daki soğuk hava dalgalarının kıyı kentlerine göre daha uzun sürebildiği, bunun karasal iklim, yükselti ve gece soğuması gibi etkenlerle ilişkili olduğu değerlendirildi.

İstanbul'da güney ve merkez kesimlerde gündüz sıcaklıklarının daha yüksek olduğu, kuzey ve kuzeydoğu kesimlerde ise soğuk hava koşullarının daha belirgin hissedildiği belirtildi.

Ankara'da yükselti ve karasallığın sıcaklık dağılımını belirleyen temel unsurlar arasında yer aldığı, Nallıhan çevresinde daha yüksek maksimum sıcaklıkların, Kızılcahamam ve Esenboğa çevresinde ise daha düşük minimum sıcaklıkların görüldüğü ifade edildi.

İzmir'de ise kıyı ile iç kesimler arasında belirgin sıcaklık farkları tespit edildi. Deniz etkisinin Çeşme gibi kıyı bölgelerinde sıcaklıkları dengelediği, Ödemiş ve Selçuk çevresinde ise sıcak hava dalgalarının daha belirgin hale geldiği aktarıldı.

Araştırmada ayrıca soğuk hava dalgalarının, sıcak hava dalgalarına göre istasyonlar arasında daha yüksek korelasyon gösterdiği ve bunun geniş alanları etkileyen büyük ölçekli hava sistemlerinden kaynaklandığı belirtildi.

1997 Ve 1998 Yılları Dönüm Noktası Oldu

Araştırmaya göre sıcaklık serilerindeki önemli değişimlerin büyük bölümü 1990'lı yılların sonu ile 2000'li yılların başında yoğunlaştı.

Özellikle 1997 ve 1998 yılları, birçok istasyonda ortak kırılma dönemi olarak öne çıktı.

Bilim insanları, bu değişimlerin yalnızca istasyonların taşınması veya ölçüm cihazlarının değişmesiyle açıklanamayacağını, daha geniş ölçekli bölgesel ısınmanın etkisini yansıttığını değerlendirdi.

Kentleşme Sıcaklıkların Artmasında Etkili Oldu

Araştırmada istasyonların çevresindeki yapılaşma ve arazi örtüsü de Yerel İklim Bölgesi (Local Climate Zone) sınıflandırmasına göre incelendi.

Yoğun kentleşmenin yaşandığı bölgelerde, yüzeylerin gündüz depoladığı ısının gece atmosfere aktarılması nedeniyle minimum sıcaklıkların yükseldiği belirlendi. Bunun sıcak hava dalgalarının etkisini artırırken, soğuk hava dalgalarının görülme ihtimalini azalttığı ifade edildi.

İstanbul'da Kadıköy Rıhtım ve Florya gibi yoğun yapılaşmanın bulunduğu istasyonlarda soğuk hava dalgalarının daha hızlı azalmasının da bu durumla bağlantılı olduğu belirtildi.

Araştırma sonucunda kentleşmenin tek başına belirleyici olmadığı, denize yakınlık, yükselti, topoğrafya, bitki örtüsü ve karasallık gibi yerel faktörlerin de sıcaklık değişimlerinde önemli rol oynadığı vurgulandı.

Çalışmanın genel sonucuna göre, İstanbul, Ankara ve İzmir'de sıcak hava dalgaları belirgin şekilde artarken, soğuk hava dalgaları ise genel olarak azalma eğilimi gösteriyor.