Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), belirli şartları taşıyan sigortalılara ödedikleri primlerin bir bölümünü toplu olarak geri alma imkanı sunuyor. Halk arasında prim iadesi veya toptan ödeme olarak bilinen uygulama, emeklilik hakkı kazanamayan bazı sigortalıların yanı sıra prime esas kazanç tavanını aşan çalışanları da ilgilendiriyor.
Çalışma hayatı boyunca SGK'ya aktarılan primlerin tamamı her durumda geri ödenmezken, mevzuatta belirtilen şartların sağlanması halinde belirli sigorta kollarına ait primler toplu olarak ödenebiliyor.
Emekli Olamayanlar İçin Toptan Ödeme İmkanı
Emeklilik için genel olarak yaş, sigortalılık süresi ve prim günü şartlarının sağlanması gerekiyor. Yaş şartını tamamladığı halde gerekli prim gün sayısını dolduramayan ve bundan sonra çalışarak eksik primlerini tamamlama imkanı bulunmayan kişiler, belirli koşullarda ödedikleri primlerin iadesini talep edebiliyor.
Toptan ödeme kapsamında yararlanabilmek için bazı şartların birlikte yerine getirilmesi gerekiyor.
Prim İadesi İçin Hangi Şartlar Aranıyor?
Toptan ödeme almak isteyenlerde temel olarak şu şartlar aranıyor:
- Emeklilik yaşını tamamlamış olmak: Kadın ve erkek sigortalıların tabi oldukları yasal emeklilik yaşını doldurmuş olmaları gerekiyor.
- Çalışmayı sona erdirmek: 4A (SSK) kapsamında çalışanların işten ayrılması, 4B (Bağ-Kur) kapsamında bulunanların ise iş yerini kapatması veya devretmesi gerekiyor.
- Emeklilik hakkının bulunmaması: Mevcut prim günleriyle kısmi veya tam emeklilik aylığı bağlanamaması gerekiyor.
Bu şartları sağlayan kişiler, mevzuat kapsamında SGK'ya başvurarak toptan ödeme talebinde bulunabiliyor.
Hangi Primler Geri Ödeniyor?
Toptan ödeme kapsamında SGK'ya yatırılan bütün primlerin tamamı sigortalıya geri verilmiyor.
İade kapsamında, emeklilik aylığının hesaplanmasında dikkate alınan malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları için ödenen primler bulunuyor.
4A kapsamında çalışanlarda, uzun vadeli sigorta kolları için çalışanın payına düşen yüzde 9'luk bölüm iade kapsamında değerlendiriliyor. 4B kapsamındaki sigortalılarda ise ödenen uzun vadeli sigorta primlerinin tamamı üzerinden işlem yapılıyor.
Hangi Primler İade Edilmiyor?
Bazı sigorta primleri ise toptan ödeme kapsamında geri verilmiyor.
Bunlar arasında:
- Genel Sağlık Sigortası (GSS) primleri,
- İş kazası ve meslek hastalığına ilişkin kısa vadeli sigorta primleri,
- İşsizlik sigortası primleri
yer alıyor.
İade edilecek tutarlar ise başvuru tarihine kadar geçen süre dikkate alınarak ilgili güncelleme katsayılarıyla hesaplanıyor.
Prim İadesinden Kimler Yararlanabiliyor?
SGK'nın prim iadesi uygulaması farklı durumlara göre çeşitli kategorilerde değerlendiriliyor.
Yaşlılık Toptan Ödemesi: 4A ve 4B kapsamında bulunan sigortalılar, emeklilik yaşını doldurmalarına rağmen gerekli prim gününü tamamlayamıyor ve diğer şartları da taşıyorsa ödedikleri belirli uzun vadeli sigorta primlerini toplu olarak talep edebiliyor.
Tavanı Aşan Prim İadesi: Aynı ay içerisinde birden fazla iş yerinde çalışan veya yüksek ücret nedeniyle prime esas kazanç tavanını aşan sigortalılar da belirli şartlarda fazla ödenen primlerin işçi payına ilişkin kısmını geri alabiliyor. Prime esas kazanç tavanı, brüt asgari ücretin 7,5 katı üzerinden belirleniyor.
Ölüm Toptan Ödemesi: Vefat eden sigortalının hak sahiplerine dul veya yetim aylığı bağlanabilmesi için gerekli prim şartlarının karşılanamaması halinde, uzun vadeli sigorta primleri belirli şartlarda yasal mirasçılara toplu olarak ödenebiliyor.
SGK Prim İadesi Başvurusu Nasıl Yapılıyor?
SGK tarafından prim iadesi otomatik olarak gerçekleştirilmiyor. Şartları taşıyan sigortalıların veya hak sahiplerinin başvuru yapması gerekiyor.
Başvurular, bağlı bulunulan Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü veya Sosyal Güvenlik Merkezi'ne yazılı dilekçeyle yapılabiliyor.
Ayrıca e-Devlet üzerinden “SGK Toptan Ödeme Talebi” ekranı kullanılarak da başvuru gerçekleştirilebiliyor.
Başvurunun ardından SGK tarafından gerekli incelemeler yapılıyor. Şartların sağlandığının belirlenmesi halinde, hesaplanan güncel prim tutarı hak sahibine toplu ödeme olarak aktarılıyor.