Çalışma hayatında daha kısa mesai ve daha fazla dinlenme süresi tartışmaları uluslararası ölçekte devam ediyor. Brezilya'da haftalık çalışma süresinin 44 saatten 40 saate indirilmesine yönelik gelişmelerin ardından Türkiye'deki 45 saatlik çalışma sınırı da yeniden gündeme taşındı. Ancak Türkiye'de çalışma saatlerinin azaltılmasına ilişkin kesinleşmiş yeni bir düzenleme açıklanmış değil.
Brezilya'da Çalışma Süresinin Azaltılması Gündemde
SGK Başuzmanı İsa Karakaş, çalışma hayatında katı mesai anlayışının giderek sorgulandığını belirterek Brezilya'daki gelişmelere dikkat çekti. Karakaş, Türkiye Gazetesi'ndeki yazısında çalışanların daha kısa süre çalışarak daha verimli olabileceğini savundu.
Karakaş, gelişmiş ülkelerde emeğin yalnızca miktarının değil, niteliğinin ve verimliliğinin de ön plana çıktığını ifade ederek Türkiye'de de çalışma sürelerinin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini dile getirdi.
Dünyada Çalışma Süreleri Nasıl Değişti?
Karakaş'ın değerlendirmesinde, farklı ülkelerde çalışma sürelerini azaltmaya yönelik tarihsel düzenlemeler de yer aldı. Öne çıkan gelişmeler şöyle sıralandı:
1919 – Uluslararası Çalışma Teşkilatı (ILO): Günlük 8, haftalık 48 saatlik çalışma sınırı ilk uluslararası standartlar arasında yer aldı.
1935 – ILO: Haftalık 40 saatlik çalışma hedefi tavsiye kararı olarak benimsendi.
1936 – Fransa: Haftalık 40 saatlik çalışma süresi yasal güvenceye kavuştu.
1938 – ABD: Adil Çalışma Standartları Yasası ile haftalık 40 saatlik çalışma sınırı düzenlendi.
1998-2000 – Fransa: Aubry yasalarıyla haftalık çalışma süresi 35 saate indirildi.
2015-2019 – İzlanda: Haftada 35-36 saatlik çalışma uygulamaları denendi. Bu süreçte çalışan sağlığı ve verimlilikle ilgili olumlu sonuçlar bildirildi.
2021-2026 – Kolombiya: Haftalık çalışma süresinin 48 saatten 42 saate kademeli olarak indirilmesi süreci yürütüldü.
2023 – Şili: Haftalık çalışma süresinin kademeli olarak 45 saatten 40 saate düşürülmesi yasalaştı.
2026 – Meksika: Haftalık çalışma süresinin 48 saatten 40 saate kademeli olarak indirilmesine yönelik süreç gündeme geldi.
2026 – Brezilya: Haftalık çalışma süresinin 44 saatten 40 saate indirilmesi ve haftada iki gün dinlenme hakkı sağlanmasına yönelik düzenleme gündeme taşındı.
Türkiye'de Haftalık Çalışma Süresi 45 Saat
Türkiye'de yürürlükteki 4857 sayılı İş Kanunu'nun 63. maddesine göre genel bakımdan haftalık çalışma süresi en çok 45 saat olarak uygulanıyor.
İsa Karakaş, bu sürenin uzun zamandır değişmediğine dikkat çekerek çalışma düzeninin yeniden ele alınması gerektiğini savundu. Karakaş'ın değerlendirmesine göre altı gün çalışılan iş yerlerinde günlük 7,5 saatlik, beş gün çalışılan iş yerlerinde ise günlük 9 saate ulaşabilen çalışma süreleri söz konusu olabiliyor.
Ülkelerin Haftalık Çalışma Süreleri Karşılaştırıldı
Karakaş'ın aktardığı karşılaştırmada ülkelerdeki haftalık çalışma süreleri şu şekilde sıralandı:
Avrupa Birliği: 35-40 saat
İzlanda: 35-36 saat
Avustralya: 38 saat
Japonya: 40 saat
Güney Kore: 40 saat
Şili: 40 saat hedefi doğrultusunda kademeli uygulama
Brezilya: 40 saat hedefi
Türkiye: En çok 45 saat
Ülkelerin çalışma süreleri; yasal düzenlemelere, sektörlere ve uygulama takvimlerine göre farklılık gösterebiliyor.
Çalışma Saatleri Neden Kısaltılmalı?
İsa Karakaş, haftalık çalışma süresinin azaltılmasının bir lüks ya da tembellik talebi olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirtti. Uzun çalışma saatlerinin kronik yorgunluk, tükenmişlik ve yoğun strese yol açabileceğini vurgulayan Karakaş, bu durumun iş kazaları ve çalışan verimliliği açısından da risk oluşturduğunu ifade etti.
Karakaş, İzlanda ve Fransa örneklerini hatırlatarak daha fazla dinlenme süresinin çalışanların sağlığına ve iş verimliliğine katkı sağlayabileceğini savundu. Çalışma süresinin azaltılmasının hastalık izinlerini, iş hatalarını ve üretim kayıplarını düşürebileceğini de dile getirdi.
Türkiye'de Çalışma Saatleri Kısalacak mı?
Türkiye'de haftalık çalışma süresinin 45 saatten daha aşağıya çekilmesi yönündeki çağrılar gündeme gelmiş olsa da yeni bir yasal düzenleme veya uygulama takvimi açıklanmış değil.
Bu nedenle çalışanların beklediği çalışma saatlerinin kısaltılması konusunda şu aşamada kesinleşmiş bir karar bulunmuyor. Konu, İsa Karakaş'ın değerlendirmeleri üzerinden yeniden tartışmaya açılmış durumda.