Milyonlarca ev kadınının sosyal güvence ve emeklilik sorunlarına yönelik kapsamlı bir kanun teklifi Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne (TBMM) sunuldu. Teklifte, ev içinde gerçekleştirilen bakım ve ev işlerine yönelik emeğin sosyal ve ekonomik açıdan tanınması amaçlanırken, ev kadınları ve ev emekçilerinin çeşitli yasal güvencelere kavuşturulması öngörülüyor.
Düzenlemenin yasalaşması halinde ev kadınlarının İş Kanunu, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) kapsamındaki haklarının genişletilmesi ve emeklilik konusunda yeni imkanların oluşturulması planlanıyor.
Ev Kadınları SGK Ve İş Kanunu Kapsamına Alınacak
SGK Uzmanı İsa Karakaş’ın aktardığı teklif detaylarına göre düzenlemede, kadınların ev içinde üstlendiği bakım ve ev işlerinin sosyal ve ekonomik değerinin tanınması hedefleniyor.
Teklif kapsamında ev kadınlarının İş Kanunu, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile SGK kapsamına alınmasına ilişkin çeşitli düzenlemeler bulunuyor.
Bu kapsamda ev içinde karşılıksız gerçekleştirilen bakım ve temizlik emeğinin sigortalılık süresi açısından değerlendirilmesi ve emekliliğe yansıtılması öngörülüyor.
Kadınlar Ev İşine Günde 4 Saat 3 Dakika Ayırıyor
Kanun teklifinde kadınların ev işleri ve bakım yükünün çalışma hayatına ve ekonomik özgürlüğe erişimleri üzerindeki etkisine de dikkat çekiliyor.
TÜİK'in 2025 yılı Zaman Kullanımı Araştırması verilerine göre kadınlar ev işi ve bakıma günde ortalama 4 saat 3 dakika, erkekler ise 58 dakika ayırıyor.
Teklifte bakım yükünün yalnızca kadınların sorumluluğunda bırakılmaması, bu yükün devlet ve toplum tarafından paylaşılması gerektiği savunuluyor.
40 Maddelik Düzenlemede Hangi Haklar Yer Alıyor?
TBMM’ye sunulan kanun teklifinin 40 maddeden oluştuğu belirtiliyor. Düzenlemede sosyal güvence, çalışma hayatı, sağlık, bakım hizmetleri ve emeklilik haklarına ilişkin çeşitli hükümler yer alıyor.
Teklifte öne çıkan maddeler şöyle:
- Madde 5 (Emeğin Tanınması): Evdeki karşılıksız bakım ve temizlik emeği artık sigortalılık süresi sayılacak, emekliliğe yansıyacaktır.
- Madde 6 (Destek Hizmetleri): Evde hasta/yaşlı bakanlara psikolojik destek, bakım eğitimi ve hukuki danışmanlık ücretsiz verilecektir.
- Madde 7 (Geçici Bakım Hizmeti): Bakım veren kişinin nefes alması için kamu tarafından "mola bakımı" sağlanacak; maaş/yardım kesilmeyecektir.
- Madde 8 (Dinlenme Hakkı): Sürekli bakım veren kişiye yılda en az 30 gün ücretsiz geçici bakım/izin hakkı tanınacaktır.
- Madde 14 (Malullük Aylığı): Sakatlanan/iş göremez olan ev emekçisine %70 oranıyla aylık bağlanır; başkasının bakımına muhtaçsa bu oran %80'e çıkar.
- Madde 15 (Yaşlılık Aylığı): Kadınlarda 55, erkeklerde 60 yaşından sonra çalışılan her yıl için emeklilik bağlama oranı %90'a kadar yükseltilir.
- Madde 17 (Primlerin Hazinece Ödenmesi): Ev kadınlarının emeklilik ve sağlık primlerini devlet (Hazine) ödeyecektir! İsteyen ek prim ödeyip maaşını yükseltebilir.
- Madde 18 (Borçlanma Hakkı): Geçmişte evde boş geçen, sigortasız yürütülen yıllar borçlanılarak emeklilikten saydırılabilecektir.
- Madde 19 (Sağlık Hakkı): Ev emekçileri ve aileleri genel sağlık sigortasından beş kuruş ödemeden primsiz faydalanacaktır.
- Madde 20 (İş Kanunu Kapsamı): Evlere temizliğe veya bakıma giden kadınlar artık üvey evlat değil; tam İş Kanunu güvencesindedir. Kıdem tazminatı ve izin hakları vardır.
- Madde 22 (Yazılı İş Sözleşmesi): 30 günden fazla süren ev işlerinde yazılı sözleşme şarttır. Sözleşmesiz çalıştırmak yasaklanmaktadır.
- Madde 23 (Ayrımcılık ve Şiddet Yasağı): Ev işçisine mobbing, şiddet, taciz kesin olarak yasaklanacak; mağdur derhal korumaya alınacaktır.
- Madde 24 (İş Sağlığı ve Güvenliği): Ev sahibi, yüksekten düşme (pencere silme) veya kimyasal riskine karşı koruyucu ekipman sağlamak zorundadır.
- Madde 31 (Sosyal Hizmetler Kanunu Değişikliği): Evde bakım yardımı alırken sadece hane gelirine bakılmadan, bakım yükünün ağırlığına bakılacak ve bakan kişinin sigorta primini Hazine ödeyecektir.
- Madde 32 (İş Kanunu Madde 4/e İptali): İş Kanunu’ndaki "Ev hizmetlerinde çalışanlar bu kanuna tabi değildir" maddesi tarihe gömülmektedir!
- Madde 33 & 34 (Belediye Kanunları Değişikliği): Büyükşehir ve ilçe belediyelerine kreş, yaşlı bakımevi ve mola evi açma yasal görevi eklenmiştir.
- Madde 35 & 36 (5510 Sayılı Kanun ve Ek Madde 25): Sosyal güvenlikteki istisna kaldırılmış; ev emekçileri Bağ-Kur (4/b) statüsünde devlet ödemeli sigortaya kavuşturulmuştur. Geçmiş yıllar için borçlanma kapısı açılmıştır.
Emeklilik Hakkı İçin Teklifin Yasalaşması Gerekiyor
Teklifte yer alan düzenlemelerin hayata geçmesi halinde ev kadınları açısından sosyal güvence ve emeklilik konusunda önemli değişikliklerin uygulanması öngörülüyor.
Ancak mevcut durumda söz konusu düzenleme kanun teklifi niteliğinde bulunuyor. Dolayısıyla teklifin Meclis’te yasalaşması gerekiyor. Henüz yürürlüğe girmiş ve uygulanmaya başlanmış bir emeklilik hakkı bulunmuyor.