Emeklilik için yaş ve prim gününü tamamlamayı bekleyen milyonlarca çalışan bulunuyor. Ancak yapılan işin ağırlığı ve taşıdığı risk nedeniyle bazı mesleklerde emeklilik hesabı diğer çalışanlardan farklı yapılıyor. Halk arasında “yıpranma payı” olarak bilinen fiilî hizmet süresi zammı, belirli işlerde çalışanlara ilave prim günü sağlarken, gerekli şartların karşılanması halinde emeklilik yaşında da avantaj sağlayabiliyor.
SGK'nın uygulamasında bu haktan bütün çalışanlar yararlanamıyor. Çalışılan işin 5510 sayılı Kanun'un 40. maddesinde belirtilen işler arasında bulunması ve çalışanın söz konusu işin risklerine fiilen maruz kalması gerekiyor.
Her 360 Günlük Çalışmaya 60, 90 Veya 180 Gün Eklenebiliyor
Fiilî hizmet süresi zammında sağlanan avantaj, yapılan işin niteliğine göre değişiyor.
Kapsamdaki bazı işlerde geçirilen her 360 gün için 60 gün, bazı işlerde 90 gün, yer altında yapılan belirli işlerde ise 180 güne kadar ilave süre veriliyor.
Örneğin 90 gün fiilî hizmet süresi zammı uygulanan bir işte, 360 gün kapsam dahilinde çalışan kişinin hizmet hesabına 90 günlük ilave süre ekleniyor.
Bu uygulama, şartları taşıyan çalışanların prim ödeme gün sayısının daha hızlı tamamlanmasını sağlıyor.
İlave Sürenin Bir Bölümü Emeklilik Yaşından Düşülebiliyor
Yıpranma payının sağladığı avantaj yalnızca prim günleriyle sınırlı değil.
SGK'nın kurallarına göre fiilî hizmet süresi zammı kapsamında kazanılan ilave sürenin belirli bir bölümü, gerekli çalışma şartlarının sağlanması halinde emeklilik yaşından da indirilebiliyor.
Genel uygulamada ilave sürenin yarısı, üç yılı geçmemek üzere emeklilik yaşından düşülebiliyor. Yer altı işlerinde çalışanlar için ise bu süre sınırı uygulanmıyor.
Maden Ve Yer Altı İşlerinde 180 Günlük İlave Süre
Yıpranma payının en yüksek uygulandığı alanlardan biri yer altı işleri.
Maden ocakları, kanalizasyon ve tünel yapımı gibi yer altında gerçekleştirilen işlerde çalışanlara, şartları sağlamaları halinde her 360 günlük çalışma karşılığında 180 günlük fiilî hizmet süresi zammı veriliyor.
Yer altı işlerinde çalışanların emeklilik yaşından yapılacak indirim hesabında da diğer kapsamdaki mesleklerden farklı kurallar uygulanıyor.
Polis, Asker Ve MİT Personeli De Kapsamda
Emniyet ve polis mesleğinde çalışan belirli personel ile Milli İstihbarat Teşkilatı mensupları da fiilî hizmet süresi zammından yararlanabiliyor.
Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığında kanunda belirtilen görevlerde bulunan subay, astsubay, uzman jandarma ve uzman erbaşlar için de yıpranma payı uygulanıyor.
Bu gruplarda her 360 günlük hizmet için 90 günlük ilave süre veriliyor. SGK ayrıca TSK ve EGM personeli için bazı durumlarda 8 yıla kadar fiilî hizmet süresi zammı alınabileceğini belirtiyor.
Sağlık Çalışanları Da Yararlanabiliyor
İnsan sağlığına ilişkin işlerde çalışan ve kanunda belirtilen sağlık meslek mensupları da belirli şartlarla fiilî hizmet süresi zammı kapsamına giriyor.
SGK'nın düzenlemesine göre sağlık meslek mensupları, insan sağlığı için koruyucu, teşhis, tedavi ve rehabilite edici hizmetlerde çalışmaları halinde kapsamdan yararlanabiliyor. Bu grupta her 360 günlük çalışma için 60 günlük ilave süre uygulanıyor.
Ancak yalnızca meslek unvanının sağlık çalışanı olması yeterli değil. Çalışmanın kanunda belirtilen kapsamda gerçekleştirilmesi ve SGK'ya buna uygun şekilde bildirilmesi gerekiyor.
Cam, Çimento Ve Ağır Sanayide De Yıpranma Payı Bulunuyor
Yıpranma payı yalnızca asker, polis, madenci ve sağlık çalışanlarını kapsamıyor.
Kurşun ve arsenik işleri, cam üretiminin belirli aşamaları, çimento fabrikalarındaki bazı işler, asit üretimi, döküm ve radyoaktif maddelerle gerçekleştirilen belirli çalışmalar da fiilî hizmet süresi zammı kapsamında bulunuyor.
Su altında veya basınçlı hava altında çalışanlar ile dalgıçlar da kanunda belirtilen şartları taşımaları halinde bu haktan yararlanabiliyor.
Ayrıca itfaiye ve yangın söndürme işlerinde çalışanlar için de fiilî hizmet süresi zammı kapsamında 60 günlük ilave süre bulunuyor.
Aynı İş Yerinde Çalışmak Tek Başına Yeterli Değil
Yıpranma payı bulunan bir fabrikada veya kurumda çalışmak, işyerindeki bütün çalışanların otomatik olarak bu haktan yararlanacağı anlamına gelmiyor.
Çalışanın yaptığı işin fiilî hizmet süresi zammı kapsamına girmesi ve ilgili işin risklerine fiilen maruz kalması gerekiyor. SGK da fiilî hizmet süresi zammından yararlanacak çalışanların belirlenmesinde kanunda belirtilen iş ve çalışma şartlarını esas alıyor.
Bu nedenle yıpranma payından yararlanıp yararlanmadığını merak eden çalışanların yalnızca meslek adına bakmak yerine SGK hizmet kayıtlarında çalışmalarının nasıl bildirildiğini kontrol etmesi gerekiyor.