Anayasa Mahkemesi (AYM), evlilik sonrasında kadının nüfus kaydının kocasının hanesine taşınmasını öngören düzenlemeye ilişkin yapılan iptal başvurusunu karara bağladı. Mahkeme, Nüfus Hizmetleri Kanunu'nda yer alan düzenlemenin Anayasa'ya aykırı olmadığına oy çokluğuyla hükmetti.
Karar, Resmi Gazete'de yayımlandı. Düzenlemenin Anayasa'ya aykırı olduğunu savunan AYM üyeleri ise karşı oy gerekçelerinde, uygulamanın kadın ve erkek arasında cinsiyete dayalı farklı muamele oluşturduğunu belirtti.
AYM’ye İtiraz İstanbul’dan Geldi
AYM'nin kararına konu başvuru, İstanbul 14. Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından yapıldı.
Mahkeme, önündeki davada Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 23. maddesinde bulunan şu hükmün Anayasa'ya aykırı olduğuna karar vererek iptal edilmesi talebiyle AYM'ye başvurdu:
“Evlenen kadının kaydı kocasının hanesine taşınır. Kocası ölen kadın yeniden evlenmedikçe ölen kocasının aile kütüğünde kalır. Ancak dilerse babasının kütüğüne dönebilir”
Başvuruda, kadının kendi adına bir nüfus kütüğünün bulunmadığı, evlilik sonrasında kaydının baba hanesinden erkek eşinin hanesine aktarıldığı belirtildi.
Bu uygulamanın kadın ve erkek arasındaki eşitlik ilkesine aykırı olduğu, kadınlar aleyhine cinsiyete dayalı ayrımcılık oluşturduğu ve nüfus kütüğünde kocanın esas alınmasını haklı gösterecek meşru bir amacın bulunmadığı ileri sürüldü.
AYM İptal Talebini Reddetti
Anayasa Mahkemesi, yaptığı incelemenin ardından düzenlemenin iptal edilmesi talebini oy çokluğuyla reddetti.
Kararda, nüfus kütüğünün idare bünyesinde tutulan teknik bir kayıt sistemi olduğu değerlendirmesine yer verildi. Kadının nüfus kaydının evlilik sonrasında kocasının hanesine taşınmasının, kadının hukuki statüsü veya somut bir menfaati üzerinde doğrudan ve belirleyici bir etkisinin bulunmadığı ifade edildi.
AYM, söz konusu hükmün Anayasa'nın hukuk devleti ilkesine, eşitlik ilkesine, kişinin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına ve ailenin korunmasına ilişkin hükümlerine aykırı olmadığı sonucuna vardı.
5 AYM Üyesi Karara Karşı Çıktı
Mahkemenin kararına 5 üye karşı oy kullandı. Karşı oy veren üyeler, düzenlemenin Anayasa'ya aykırı olduğunu ve iptal edilmesi gerektiğini savundu.
Üyelerden 4'ünün ortak karşı oy gerekçesinde, nüfus kayıt sisteminin aile bağlarını göstermesinin mümkün olduğu ancak bunun kadınların erkek eşin hanesine bağlı bir kayıt unsuruna dönüştürülmesi şeklinde uygulanmasının hukuk devleti anlayışıyla bağdaşmadığı belirtildi.
Karşı oy gerekçesinde şu değerlendirmeye yer verildi:
“nüfus kayıt sisteminin aile bağlarını göstermesinin mümkün olduğu ancak bu yapılırken kadının, erkek eşin hanesine bağlı bir kayıt unsuruna dönüştürülmesinin hukuk devletinin insan onuru ve eşitliğe dayalı karakteriyle bağdaşmayacağı”
Karşı Oyda Cinsiyet Eşitliği Vurgusu
Karşı oy gerekçesinde, düzenlemenin evlilik birliği içerisinde hukuki açıdan aynı durumda bulunan kadın ve erkek arasında cinsiyete dayalı farklı muamele oluşturduğu belirtildi.
Karşı oyda ayrıca şu değerlendirme yapıldı:
“İtiraz konusu kural, evlilik birliği içinde aynı hukuki durumda bulunan kadın ve erkek arasında cinsiyete dayalı haklı bir neden içermeyen farklı muamele oluşturmakta, kadının hukuki kişiliğini bağımsız birey olarak değğil, erkek eşin hanesine bağlı biçimde konumlandırmakta, eşler arası eşitliğe dayalı anayasal aile anlayışını zedelemekte ve uluslararası insan hakları hukukunda benimsenen kadın-erkek eşitliği standartlarıyla bağdaşmamaktadır”
Diğer karşı oy gerekçesinde de düzenlemenin kadınlar aleyhine sonuç doğurduğu ve Anayasa'nın “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10. maddesi ile “Ailenin korunması ve çocuk hakları” başlıklı 41. maddesine aykırı olduğu ifade edildi.
Karşı oy kullanan üyeler, bu gerekçeler doğrultusunda düzenlemenin iptal edilmesi gerektiğini kaydetti.